عبدالرحمن صوفی رازی استاد ریاضی و ستاره‌شناس برجسته ایرانی سده ی چهارم است . که در دوران دیلمیان در فارس و اصفهان زندگی می کرد.

او در زمینه دانش ریاضیات، هندسه و ستاره‌شناسی کتابهای زیادی دارد از جمله  کتاب صورالکواکب (پیکرهای ستارگان)دراخترشناسی که به چندین زبان ترجمه شده‌است.

رازی در سفری كه به یمن داشت موفق شد ابر ماژلانی بزرگ را كه از ایران قابل رویت نبود، ببیند و از آن با نام البكر در آثارش یاد كرده است. این كهكشان را اروپائی ها تا قبل از سفر دریائی ماژلان در قرن شانزدهم، ندیده بودند.

صوفی رازی نخستین کسی بود که کهکشان مارپیچی M31 (که درفاصلهٔ ۲٫۹ میلیون سال نوری از ما قرار گرفته) را با چشم غیرمسلح رصد نموده و مورد مطالعه قرار داد. گزارش صوفی از کهکشان امراة‌المسلسله و همینطور ابر ماژلانی بزرگ، قدیمی‌ترین مدارک موجود از مشاهدهٔ این اجرام هستند. عبدالرحمن در عین حال توانست هفت جرم دیگر را به عنوان اجرام غیرستاره‌ای ثبت و رصد کند. بدین ترتیب می‌توان او را نخستین کسی دانست که فهرستی از اجرام غیر ستاره‌ای ارایه داده‌است. در فهرست صوفی رازی اجرام جالب توجهی چون خوشه دوگانه برساوش یا m44 و چند سحابی های دیگر چشم می‌خورد.

او در رصد ستارگان و تعیین قدر ستارگان (میزان درخشندگی)، رنگ و موقعیت آنها در صور فلكی و یافتن سحابی ها و ستارگان دوگانه كوشش فراوان نمود و نتایج كارش را به دقت در مورد هر صورت فلكی پیاده سازی كرد.و در مجموع توانست كاتالوگی از ۱۰۱۸ ستاره همراه با ویژگی های رصدی آنها تهیه كند .انجمن بین المللی نجوم به پاس تجلیل از خدمات علمی صوفی، یكی از دهانه های ماه را به نام او ثبت نمود .

رقابت رصدی صوفی

رقابت رصدی صوفی  که به مناسبت بزرگداشت مقام علمی عبدالرحمن صوفی رازی طراحی شده است ، در روزهای 7 و 8 شهریور ماه ، در استان سیستان و بلوچستان و با حضور رصدگران برجسته آسمان شب برگزار خواهد شد.

انتظار می رود در دومین رقابت بین المللی صوفی شاهد حضور شرکت کنندگانی از سایر کشور ها بخصوص کشور های همسایه باشیم .

در این رابطه گفتگو یی داریم با آقای پوریا ناظمی از شاخه آماتوری اتجمن نجوم و خانم سحر سرگلزایی از جمعیت منجمان مهبانگ سیستان و بلوچستان.

خلاصه ی مصاحبه :

آقای ناظمی ، تعریفی داشته باشید از رقابت صوفی :

ایده اولیه رقابت صوفی هنگامی مطرح شد که طی چند دوره از برگزاری مارتن مسیه به هوای نا مساعد برخوردیم . به این دلیل که زمان برگزاری ماراتن مسیه بین اسفند و فروردین است و ما با اوج دوران بارش ها مواجهیم . معمولا 40 تا 50 درصد ماراتن های مسیه را در هوای نا مساعد برگزار کردیم .

از طرفی برخی از اجرام بسیار جذاب در فهرست مسیه وجود ندارند ، زیرا از عرض جغرافیایی محل زندگی مسیه ، قابل رویت نبودند .

این رقابت جنبه ی فرهنگی هم دارد ، همانطور که ماراتن مسیه باعث شده تا نام شارل مسیه به عنوان یک منجم پیشگام شناخته بشود ، برای گرامیداشت و یادبود شخصیت صوفی رازی ، در مارتن مسیه خرانق یزد این ایده مطرح شد .  

دو سال پیش در سمنان اولین دوره ی آن برگزار شد ، سال گذشته به علت مشکلات مالی انجمن برگزار نشد و امسال دومین دوره ی آن در سیستان و بلوچستان برگزار خواهد شد .

چه لزومی دارد که رقابتی شبیه به ماراتن مسیه را با نام صوفی برگزار کنیم ؟

 این نوع رقابت ها زیاد هستند ، ما در دنیا فقط ماراتن مسیه را نداریم . رقابت مسیه ، مارتن پلاس در شهریور ماه ، رقابت پیچیده تر هرشل و  رقابت عکاسی مسیه از جمله این رقابت ها هستند . تعدادی از اجرام وجود دارند که در بازه ی زمانی مارتن مسیه قابل رصد نیست . رقابت صوفی در سطحی بالاتر از مارتن مسیه برگزار می شود و دشواری کار نیازمند  مهارت بالاتری است . قرار است ما این رقابت را به صورت بین المللی برگزار کنیم به این معنی که دیگران این رقابت را در کشور خودشان برگزار کنند و یا رصدگرانی از کشور های دیگر به ایران بیایند و در کنار رصدگران ایرانی شرکت کنند پس بهتر است که جنبه ی فرهنگی کار یادآور یکی از شخصیت هایی باشد ک اسمش در حال گم شدن در تاریخ است مثل عبدالرحمن صوفی رازی .

از طرفی اگر شرایط جوی ایران را در نظر بگیریم ، همه ی این ها باعث می شود تا برویم به سمتی که مسیه تبدیل شود به رقابتی بیشتر با جنبه های آموزشی و رقابت صوفی شاید بتواند در ده سال آینده به عنوان یک رقابت استاندارد رصدی در سطح بین المللی برگزار شود و نام رقابت صوفی مانند مارتن مسیه به عنوان یه رقابت رایج رصدی در دنیا عنوان شود . 

تفاوت رقابت دوم به رقابت قبلی صوفی چیست ؟

رقابت دوم در فضای مشکل تری از لحاظ اجرایی پیش می رود . به خاطر وضعیت متفاوت درآمدی انجمن نجوم ایران به عنوان یک نهاد غیر دولتی ما منابع مالی نداریم ، پس برگزاری رقابت ها وابسته به حمایت هایی است که گاهی محقق می شود و گاهی نمی شود .

در رقابت دوم سعی شده اندکی به سوی بین المللی شدن پیش برویم . با دعوت از کشور های همسایه از جمله عراق ، افغانستان ، پاکستان و کشور های حاشیه ی جنوب خلیج فارس .

یکی از اهداف شاخه آماتوری تمرکز زدایی بوده است و ما در این رقابت به دامنه ی تفتان می رویم که در شرایط ممکن است کمتر رصدگران ما به آنجا بروند . دو گزینه ی اصلی ما شیراز بود و سیستان و بلوچستان که فعلا روند برگزاری به سمت سیستان و بلوچستان است .

امیدواریم کم کم شکل و شمایل نحوه ی برگزاری رقابت را استاندارد تر کنیم .

رقابت اول فقط برای آشنایی با مفهوم جدید بود ، همه چیز به این بستگی دارد که ما در آینده این رقابت را چطور ادامه دهیم و چطور استاندارد هایش را حفظ کنیم .

مهمان های خارجی از طرف چه گروه ها یا نهاد هایی دعوت می شوند ؟ 

این ها خودشان ابراز علاقه کردند برای شرکت اما در واقع مشارکت هایی بوده که هنوز قطعی نشده ، نامه نگاری هایش انجام شده و امیدواریم که مهمان های خارجی حضور داشته باشند ممکن است به علت فاصله ی زمانی کم تا برگزاری ، امسال محقق نشود .

انجمن منجمان کردستان عراق از طرف منجمان بدون مرز دعوت شده برای این رقابت ، ارتباطات با کشور های جنوب خلیج فارس ، پاکستان و افغانستان از طریق دوستان ما در انجمن نجوم ایران به خصوص دوستان ما در آسمان پارس انجام شده.

اگر این اتفاق بیفتد کم کم به این سمت می رویم که همسایگان دوم و کشور های دورتر را دعوت بکنیم ، اما مستلزم این است که ما جذابیت هایی را برای این رقابت ایجاد کنیم .

خانم سرگلزایی لطفا بفرمایید که منطقه رصدی دقیقا کجاست و چرا این منطقه انتخاب شده ؟

4 منطقه پیشنهاد شاخه آماتوری بود برای استان ما : ساحل دریای عمان ، دامنه های تفتان ، سراوان و ایرانشهر .

روستای لادیز در دامنه تفتان با توجه به امکانات موجود به نظر ما بهتر بود . روستای لادیز در دامنه شرقی تفتان است و 20 کیلومتر با مرز پاکستان و 70 کیلومتر از شهر زاهدان فاصله دارد .

پشتیبانی مالی را چه گروه هایی بر عهده گرفته اند ؟

پیشتیبانی مالی را استانداری استان بر عهده گرفته و هماهنگی ها و برنامه ریزی ها به عهده دانشگاه سیستان و بلوچستان ، دانشگاه زابل و یک سری از ادارات دولتی است که با هماهنگی استانداری انجام شده .

از جمله برنامه های خاص این برنامه ، برنامه ایست با عنوان بازدید از سیستان . شهر سوخته قدیمی ترین تمدن دوران باستان ، کوه خواجه به عنوان میعادگاه زرتشت ، دهانه ی غلامان که از آن به عنوان یک رصد خانه یا ساعت آفتابی بزرگ نام میبرند و امیدواریم دوستان تا جاهایی از تفتان بالا بروند و مناطق بکر آن مثل گل فشان ها را ببینند.

برای دعوت از مهمان های خارجی چه تدابیری اندیشیده اید ؟

خیلی از دوستان از من می پرسند که امنیت هست؟ ما از نظر امنیتی مشکل نداریم ؟، باید بگم که استان ما و مخصوصا روستای لادیز از نظر امنیتی موقعیت خوبی دارد . شاید اگر جای دیگری یا زمان دیگری بود ،  ما هم این میزبانی را قبول نمی کردیم . از نظر امنیتی با لطف استاندارد و قرار گاه محمد رسول الله فکر نکنم مشکلی وجود داشته باشد .

اطلاعات بيشتر  و نحوه ثبت نام در سايت شاخه آماتوري انجمن نجوم ايران : www.Asiac.ir